Odra i Stopień Wodny Malczyce - szansa na powrót żeglugi towarowej na Dolny Śląsk

Degradacja Odry - problem narastający przez dekady

Na przestrzeni kilkudziesięciu lat poniżej stopnia w Brzegu Dolnym dno Odry obniżyło się o około 2-3 metry. Przyspieszony przepływ, brak kolejnych piętrzeń i ograniczony transport rumowiska spowodowały:

• pogłębianie koryta,
• spadek poziomu wód gruntowych,
• degradację siedlisk łęgowych,
• destabilizację brzegów i wałów,
• utratę parametrów żeglugowych w okresach niżówkowych.

W efekcie żegluga śródlądowa Odra straciła znaczenie w polskim systemie transportowym, a środkowy odcinek stał się jednym z najtrudniejszych fragmentów korytarza transportowego E30.

Powódź 1997 - punkt zwrotny

Kulminacją wieloletnich zaniedbań była powódź tysiąclecia 1997. W górnym biegu Odry przepływ przekraczał 4000 m³/s, podczas gdy wiele elementów infrastruktury projektowano na 2000-2200 m³/s. Zalane zostały tereny mieszkalne i przemysłowe, a uszkodzeniu uległy wały i umocnienia koryta.

To wydarzenie zmieniło podejście do zarządzania rzeką - rozpoczęto systemowe działania retencyjne i projekt kaskadyzacji Odry.

Stopień Wodny Malczyce - stabilizacja i produkcja energii

Realizacja stopnia w Malczycach miała zahamować degradację dna i przywrócić stabilne piętrzenie w środkowym biegu rzeki. Obiekt pełni kilka kluczowych funkcji:

Stabilizacja hydrologiczna

• ograniczenie dalszej erozji dna,
• stabilizacja poziomu wody powyżej i poniżej budowli,
• poprawa warunków gruntowo-wodnych.

Ochrona przeciwpowodziowa

• zmniejszenie energii przepływu podczas wezbrań,
• lepsza kontrola fali powodziowej,
• zwiększenie bezpieczeństwa terenów przemysłowych i mieszkalnych.

Energetyka odnawialna

Elektrownia wodna produkuje ok. 50 GWh energii rocznie - ilość odpowiadającą zapotrzebowaniu kilkunastu tysięcy gospodarstw domowych.

Poprawa żeglowności

Utrzymanie głębokości tranzytowej umożliwia rozwój transportu towarowego i osiągnięcie parametrów klasy IV (ok. 2,5 m głębokości).

Transport towarowy - odblokowanie strategicznego korytarza E30

• Likwidacja „wąskiego gardła”: Odcinek Malczyce-Ścinawa był dotąd problematyczny. W 2022 r. głębokości tranzytowe miejscami spadały do 0 cm, paraliżując transport.
• Wzrost wolumenu ładunków: Budowa kaskady stopni wodnych (Malczyce, Lubiąż, Ścinawa) może zwiększyć przewozy z 2,4 mln ton do 7,5 mln ton rocznie.
• Nowe grupy towarów: Transport kontenerów, chemikaliów, paliw, gazu i produktów rolnych stanie się możliwy.
• Integracja multimodalna: Połączenie portów w Szczecinie i Świnoujściu z lądem, odciążenie dróg i kolei. Więcej informacji: Razem jesteśmy silniejsi! Burmistrz Miękini dziękuje.

Turystyka i rekreacja - nowe oblicze Odry

• Malczyce jako węzeł turystyczny: Historyczny port i marina przy Gminnym Ośrodku Kultury oferują bazę biwakową i zaplecze sanitarne.
• Szlaki kajakowe: Odcinek Brzeg Dolny-Malczyce (ok. 20 km) to atrakcyjna trasa dla kajakarzy - szlaki kajakowe Odra.
• Pojezierze Miękińskie: Spiętrzenie wody w rejonie Wałów Śląskich stworzyło ok. 40 akwenów wodnych.
• Rozwój infrastruktury towarzyszącej:
  • Marina i pole biwakowe w Lubiążu.
  • Port w Ścinawie z pełnym zapleczem i rejsami drewną szkutą „Łęgowa Dama”.
  • Nowoczesna marina w Chobieni.
  • Ścieżki techniczne na wałach - potencjalna trasa rowerowa Odra.
• Ekologia i renaturyzacja: Budowa korytarzy migracyjnych dla zwierząt, renaturyzacja rzeki Barłożnej i nawadnianie lasów łęgowych.

Powódź 2024 - test nowego systemu

Wrześniowa fala wezbraniowa z 2024 roku była pierwszym poważnym sprawdzianem po modernizacji. Przepływ przekroczył 3000 m³/s, ale dzięki retencji i polderom - w tym Racibórz - fala została skutecznie zredukowana. W Malczycach i Brzegu Dolnym odnotowano wysokie, lecz kontrolowane stany wody.

Kaskada Odry Środkowej - perspektywa do 2030 roku

Stopień w Malczycach jest elementem Kaskady Odry Środkowej, której celem jest:

• osiągnięcie klasy żeglugowej IV,
• utrzymanie głębokości 2,5 m,
• zwiększenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego,
• rozwój transportu śródlądowego,
• stworzenie zaplecza logistycznego i centrów przeładunkowych.

Podsumowanie

Modernizacja Odry łączy funkcje gospodarcze, ochronne i rekreacyjne. Stopień Wodny Malczyce stabilizuje poziom wody, wspiera żeglugę śródlądową, rozwija turystykę wodną i przyczynia się do ochrony środowiska. To przykład zrównoważonego projektu hydrotechnicznego, który może stać się wzorem dla innych rzek w Polsce.

Źródła: [1] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie - gov.pl [2] Urząd Miejski w Miękini - miekinia.pl [3] Centrum Nowoczesnych Technologii S.A. - cntsa.pl [4] PortalMorski.pl - portalmorski.pl [5] Raport z powodzi we wrześniu 2024 r. - powodz.gov.pl [6] Wikipedia - Powódź tysiąclecia, Stopień wodny Malczyce - wikipedia.org [7] Wrocław.pl - Historia i bezpieczeństwo przeciwpowodziowe - wroclaw.pl [8] Reddit - Skala powodzi 1997 i 2024 - reddit.com [9] Inwestycje infrastrukturalne na ODW do 2030 - economic-research.pl

Wideo w artykule:

1. Wideo wiadomości i materiały z wizyty b.premiera na Stopniu Wodnym Malczyce.
2. Reportaż wideo z akcji k.Rzeczycy (powódź 2024).

Zdjęcia w artykule:

1. Stopień Wodny Malczyce, widok ogólny.
   
   
2. Archiwalne zdjęcia z powodzi tysiąclecia 1997r. (fot. H.Graboń, J.Honc, Sołectwo Rzeczyca).
   
   
3. Archiwalne zdjęcia z powodzi 2024r. (fot. W.Kalita, K.Kalita).