Środa Śląska: Co warto zobaczyć w Mieście Skarbów? Przewodnik po zabytkach i atrakcjach regionu

Serce Miasta: Skarb i Ratusz

Muzeum Regionalne i Skarb Średzki
Centralnym punktem turystycznym jest Muzeum Regionalne mieszczące się w zabytkowym ratuszu. To tutaj można podziwiać legendarny Skarb Średzki, odkryty w latach 1985-1988, obejmujący m.in. unikatową złotą koronę ślubną z XIV wieku zwieńczoną figurami orłów oraz drogocenną zaponę z kameą. Ekspozycja w przyciemnionym skarbcu, oświetlona światłowodami i wzbogacona komentarzem audio, robi niezapomniane wrażenie. Muzeum prezentuje również „Mały Skarb Średzki” - biżuterię kupca Otto Paula Pavla oraz wystawy dotyczące dawnego rzemiosła drzewnego („Warsztat”) i archeologii regionu.

Stary Ratusz
Siedziba muzeum to gotycko-renesansowa budowla z XV wieku wzniesiona na planie litery L. W jej wnętrzach warto zobaczyć najstarszą część - wieżę więzienną ze zrekonstruowanymi celami z XIV wieku oraz autentyczne, bogato zdobione drzwi z 1628 roku. Budynek pełnił kiedyś funkcję siedziby władz, sądu, wagi miejskiej i szynku.

Pomnik Rycerza Rolanda i Rynek
Przed ratuszem stoi fontanna z figurą Rolanda z 1913 roku, upamiętniająca zwycięstwo nad Napoleonem. Roland symbolizuje niezależność sądowniczą i wolność handlu, podkreślając dawną potęgę legislacyjną Środy Śląskiej. Sam rynek (Plac Wolności) oraz odrestaurowany w 2017 roku Rynek Dolny z nową fontanną i granitowym podłożem to idealne miejsca na spacer i odpoczynek.

Średniowieczne Fortyfikacje i Architektura Sakralna

Mury Obronne
Środa Śląska jako jedno z niewielu miast została ufortyfikowana na planie czworoboku. Do dziś zachowało się około 1700 metrów średniowiecznych murów z cegły i kamienia, które chroniły miasto przed najazdami husyckimi. Spacer wzdłuż fortyfikacji pozwala poczuć militarny charakter dawnego grodu.

Wieża Widokowa i Kościół św. Andrzeja Apostoła
Najstarszą świątynią miasta jest kościół pw. św. Andrzeja z XII wieku. Budowla kryje mroczną historię - w 1248 roku spalono w niej 500 mieszkańców popierających księcia Henryka III Białego. Obok stoi wolnostojąca, 32-metrowa gotycka dzwonnica z XIV wieku, obecnie pełniąca funkcję wieży widokowej. Po pokonaniu 140 schodów można podziwiać panoramę miasta, a przy dobrej widoczności Śnieżkę i wrocławski Sky Tower.

Inne Perły Sakralne

• Kościół pw. Narodzenia NMP: Fundowany ok. 1220 r. przez św. Jadwigę jako świątynia szpitalna dla trędowatych, zachowujący romańskie detale mimo barokowej przebudowy.
  
  
• Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego: Dawna świątynia franciszkańska z XIII wieku, charakteryzująca się trójnawową bryłą ze sklepieniem krzyżowym.

Rekreacja i Aktywny Wypoczynek

Średzki Park Wodny
Nowoczesny kompleks przy ul. Winogronowej 34 oferuje basen sportowy, rekreacyjny z masażami, 40-metrową zjeżdżalnię oraz strefę saun z tężnią solną. To doskonałe miejsce dla rodzin, dostępne w atrakcyjnych cenach (bilety od 19 zł w dni powszednie do godz. 14:00).

Staw Kajaki i przystań kajakowa
Malowniczy zbiornik otoczony lasami to centrum aktywności wodnej. Sezonowo działa przystań z wypożyczalnią kajaków, rowerów wodnych, desek SUP oraz łodzi wiosłowych. Idealne miejsce na wędkowanie lub rodzinny piknik.

Park Miejski
Położony w centrum miasta park oferuje spokój wśród zieleni, place zabaw dla dzieci oraz infrastrukturę idealną na spacer po intensywnym zwiedzaniu.

Skarby Okolicy: Pałace, Zamki i Winnice

Opactwo Cystersów w Lubiążu (14 km od miasta) - monumentalne założenie barokowe, jedno z największych w Europie, z Salą Książęcą, Refektarzem i kościołem z mauzoleum Piastów Śląskich. W pobliżu Lasek św. Jadwigi z uzdrawiającym źródłem.

Miękinia i Wojnowice: Wino i Zamki

• Winnice Jaworek: 24 ha winnica oferująca enoturystykę, degustacje win i miodów pitnych w zabytkowych budynkach XVIII w.
  
  
• Zamek na Wodzie w Wojnowicach: Gotycko-renesansowa rezydencja otoczona fosą, obecnie hotel i restauracja.

Malczyce: Przemysł i Modernizm - neogotycka Cerkiew Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy projektu Hansa Poelziga oraz ruiny fabryki celulozy. Izba Muzealna dokumentuje historię żeglugi odrzańskiej.

Mniej znane zakątki (Chwalimierz i Piotrowice)

• Chwalimierz: Ruiny neorenesansowego pałacu von Kramsta z imponującą wieżą, owiane legendami o duchach.
  
  
• Piotrowice: Wieś z unikatowym grobowcem w kształcie piramidy, średniowiecznymi krzyżami pokutnymi oraz neobarokową oranżerią.

Wydarzenia: Święto Wina w Mieście Skarbów

Święto Wina - największa impreza regionu we wrześniu. Barwne korowody, wybory Miss Winnego Grona, warsztaty winiarskie, koncerty gwiazd oraz gra terenowa „Wiedzobranie” i pokazy rycerskie w muzeum.

Dane teleadresowe i godziny otwarcia

• Muzeum Regionalne w Środzie Śląskiej - Pl. Wolności 3, Środa Śląska | Wt-Pt 9:30-15:30, Sb-Nd 12:00-15:00 | Kontakt: 71 396 09 11
  
  
• Opactwo Cystersów w Lubiążu - Lubiąż | IV-IX 10:00-18:00, X-III 10:00-15:00
  
  
• Winnice Jaworek - Miękinia | dostępność po wcześniejszym umówieniu | Kontakt: 71 396 09 94
  
  
• Izba Muzealna w Malczycach - Malczyce | IV-X, soboty 9:00-12:00 | Kontakt: 71 317 90 35
  
  
• Wieża widokowa w Środzie Śląskiej - centrum miasta | Śr 16-18, Pt 17-19, Sb-Nd 15-18 | Kontakt: 71 397 65 81
  
  
• Zamek na wodzie w Wojnowicach - Wojnowice | dostępność dla gości obiektu
  
  
• Cerkiew w Malczycach - Malczyce | dostępność zależna od nabożeństw
  
  
• Staw Kajaki i przystań kajakowa - Środa Śląska | sezonowo 12:00-20:00 | Kontakt: 884 676 151
  
  
• Średzki Park Wodny - Środa Śląska | basen 6:00-22:00, sauny 16:00-21:00 | Kontakt: 71 317 30 52
  
  
• Piotrowice - piramida i krzyże pokutne - Piotrowice | dostępność z zewnątrz

Godziny otwarcia obiektów mogą się zmieniać sezonowo lub ze względu na wydarzenia. Prosimy o weryfikację godzin na oficjalnych stronach internetowych przed planowaną wizytą — aby uniknąć rozczarowań lub zmiany planów na miejscu.

Źródła i materiały dodatkowe:

[1] Analiza Walorów Turystycznych, Historycznych i Krajobrazowych Środy Śląskiej Oraz Regionu Doliny Środkowej Odry (opracowanie zbiorcze) [2] Atrakcje turystyczne - Środa Śląska: https://srodaslaska.pl/czas-wolny/turystyka/atrakcje-turystyczne [3] Ceny biletów i usług - Muzeum Regionalne w Środzie Śląskiej: https://powiat-sredzki.pl/mr/halo/ceny-biletow [4] Skarb Średzki - Muzeum Regionalne w Środzie Śląskiej: https://powiat-sredzki.pl/mr/2023/08/03/skarb-sredzki [5] Klasztor Lubiąż. Atrakcje dla turystów: https://nieustanne-wedrowanie.pl/klasztor-lubiaz [6] Malczyce - jednodniowa wycieczka do krainy historii i natury: https://www.wroclawskiportal.pl/malczyce [7] Średzkie Piotrowice - wizja lokalna: https://historia-swidnica.pl/sredzkie-piotrowice-wizja-lokalna [8] Cennik - Średzki Park Wodny: https://sredzkiparkwodny.pl/cennik [9] Przystań na Kajakach - OSiR Środa Śląska: https://osirsrodaslaska.pl/obiekty/przystan-na-kajakach [10] Zabytki złotnicze Skarbu Średzkiego - Muzeum Narodowe we Wrocławiu: https://mnwr.pl/zabytki-zlotnicze-skarbu-sredzkiego [11] Święto Wina w Mieście Skarbów 2025: https://dksrodaslaska.pl/2025/09/02/swieto-wina-w-miescie-skarbow-2025

Polecamy również:
„Niezwykła historia Środy Śląskiej”
Najpierw była konferencja - później zagrał BajmKasztelanowie, burgrabiowie i właściciele lenna zamkowego w Środzie
Jak w Cafe „PKS” (wspomnienia mieszkańca Środy Śląskiej)
Dzieci z Placu Wolności

Materiały wideo:
Serce tradycji znów zabiło - Festiwal Kultury Ludowej w Środzie Śląskiej połączył pokolenia!
IV Festiwal Orkiestr Dętych okraszony jubileuszem 10-lecia ŚOD
Tak świętowano dożynki gminy Środa Śląska w Ciechowie!

Oto najważniejsze dane dotyczące Środy Śląskiej w telegraficznym skrócie:

• Powierzchnia miasta: 14,9 km².
• Powierzchnia gminy: 215,96 km² (ok. 30,7% powierzchni powiatu).
• Liczba mieszkańców miasta: 8 632 osoby (zameldowani na pobyt stały wg stanu na 31.01.2026 r.) lub 9 526 osób (wg danych GUS na koniec 2024 r.).
• Liczba mieszkańców gminy: 18 793 osoby (stan na koniec 2024 r.).
• Gęstość zaludnienia: 637,6 osób/km² w mieście.
• Władze: Burmistrz Elżbieta Czarnota (2025).
• Historia: Miasto założone i lokowane na prawie miejskim (prawo średzkie) w 1235 roku.
• Demografia: 57,6% mieszkańców miasta jest w wieku produkcyjnym, 18,5% w przedprodukcyjnym, a 23,9% w poprodukcyjnym.
• Statystyki (gmina, 2025 r.): 96 urodzeń, 70 zawartych małżeństw, 204 zgony oraz 32 rozwody.
• Finanse (2024 r.): Dochody budżetu gminy wyniosły 156,6 mln zł, a wydatki 161,2 mln zł.
• Gospodarka: Dominacja przemysłu i budownictwa (79% dochodów z podatków lokalnych); kluczowe inwestycje to PepsiCo, BASF oraz Xeos [1], [2].
• Komunikacja: Średzka Komunikacja Publiczna obsługuje 3 linie miejskie i 19 podmiejskich; w mieście znajduje się 19 km ścieżek rowerowych.
• Dziedzictwo: 20 obiektów wpisanych do rejestru zabytków w mieście, w tym gotycki ratusz i mury obronne o długości ok. 1700 metrów.
• Atrakcja nr 1: Skarb Średzki - jedno z najcenniejszych znalezisk średniowiecznych w Europie. Nr 2? Zapraszamy do komentowania ;)